Poligon Łambinowice - wyniki

O przyrodzie wokół i na dawnym poligonie w Łambinowicach

Badania prowadzone na zlecenie Partnerstwa Borów Niemodlińskich w ramach realizacji projektu „Waloryzacja przyrodnicza północnej części dawnego poligonu wojskowego w Łambinowicach”, współfinansowanego ze środków Samorządu Województwa Opolskiego w ramach umowy dofinansowania DOŚ-RPE.616.1.1.2025.

Obszar byłego poligonu wojskowego w Łambinowicach i dawnych obozów Lamsdorf, położony jest między wsiami: Łambinowice, Goszczowice, Jakubowice i Szadurczyce. Jest to najwyżej wyniesiony fragment Równiny Niemodlińskiej, a dokładniej jej części zwanej Wałem Niemodlińskim. Ponad 222 m n.p.m. stwierdzone na wzgórzu, na którym funkcjonował cmentarz przy kościele ewangelickim we wsi Klucznik (dziś zrujnowanej), to najwyższy punkt w okolicy. Niedaleko stąd jest też Klucznickie Wzgórze i dawne wzgórze Goy, na którym dziś wznosi się Pomnik Martyrologii Jeńców Wojennych. Do końca II wojny światowej w bezpośrednim sąsiedztwie opisywanych miejsc funkcjonowały dwa duże obozy jenieckie - Stalag VIII B Lamsdorf (dla jeńców brytyjskich) i VIII F (dla jeńców radzieckich). Jeszcze wcześniej funkcjonowały tu przeróżne inne obozy zaczynając od obozu dla jeńców wojny prusko-francuskiej. Początek poligonu natomiast wiąże się z założeniem tutaj pruskiej strzelnicy wojskowej po 1860 roku. To tutaj funkcjonowała (przypuszczalnie aż do lat 70. XX w.) kolonia susłów moręgowanych, związana z wypasanymi i trawiastymi terenami dobrze utrzymywanej pruskiej strzelnicy.

W roku 1997 na terenie poligonu wojskowego w Łambinowicach zakończyły się ostatnie ćwiczenia wojskowe. Po wycofaniu żołnierzy, a następnie wygaśnięciu wojskowego prawa trwałego zarządu nad poligonem w latach 2000–2001, teren o powierzchni ponad 650 ha został rozparcelowany. Do dzisiaj, w północnej części poligonu, wokół ruin zabudowy dawnej wsi Klucznik zachowały się wspaniałe otwarte krajobrazy łąk, nieużytkowanych pastwisk oraz kępy zadrzewień i zakrzaczeń z niewielkimi, ale całkiem licznymi zbiornikami wodnymi i podsiękami. Część tych ostatnich mogła powstać także wskutek ćwiczeń wojskowych. Aż do 1997 roku, ze względu na wojskowy charakter, teren pozostawał wyłączony i niedostępny dla osób postronnych. Z tego powodu przez 80 lat obszar ten nie był też przedmiotem jakichkolwiek badań, ekspertyz czy waloryzacji przyrodniczych. Jednocześnie wyizolowanie poligonu sprawiło, że mogły się tam rozwinąć populacje chronionych gatunków ptaków i płazów oraz bezkręgowców. Incydentalne wizyty terenowe, w trakcie których stwierdzaliśmy m.in. aktywne kumaki nizinne czy kszyki, a także chronioną przekopnicę właściwą, pozwalały przypuszczać, że przyrodnicza i krajobrazowa wartość obszaru może być znaczna, i to co najmniej w skali mikroregionu Borów Niemodlińskich. Pośrednio potwierdziły to analizy „Audytu krajobrazowego województwa opolskiego” (2024-2025), które wykazały, że teren poligonu kwalifikuje się do kategorii tzw. „krajobrazu priorytetowego”, czyli najcenniejszych w województwie w swoim typie.

O znacznej wartości przyrodniczej (względem ptaków i płazów) części tego obszaru zaświadczają pierwsze badania przyrodnicze, które podjęte zostały na zlecenie Partnerstwa Borów Niemodlińskich w roku 2025 (grant Samorządu Województwa Opolskiego nr DOŚ-RPE.616.1.1.2025). Tylko w jednym sezonie, i to dodajmy trudnym z uwagi na głęboką i utrzymująca się wiosenną suszę, stwierdzonych zostało 18 miejsc rozrodu płazów, z czego aż na 14 stanowiskach stwierdzono traszkę grzebieniasta - gatunek z Polskiej Czerwonej Księgi i ujęty w Dyrektywie Siedliskowej Unii Europejskiej. Poza tym stwierdzono kumaka nizinnego oraz bardzo silną populację rzekotki drzewnej. Podczas obserwacji odnotowano niemal 70 gatunków ptaków, w tym lęgową cyrankę, przepiórkę (6 samców), gąsiorki, jarzębatki, lerki, derkacze (10 samców) i turkawki. Dwa lata wcześniej, przy mokrym przedwiośniu kiedy na terenie poligonu tworzyły się lokalne rozlewiska, obserwowane tu były także tokujące kszyki.

Z „poligonowych” ssaków trzeba wspomnieć o wilkach, dla których poligon wraz z otaczającymi go lasami pełni funkcję lokalnego i ponad lokalnego korytarza migracyjnego. Natomiast w przypadku owadów istotnym regionalnie odkryciem z roku 2025 są stanowiska chronionych chrząszczy saproksylicznych: zgniotka cynobrowego (gatunek ściśle chroniony w Polsce i w Unii Europejskiej) i Pycnomerus terebrans (gatunek z Czerwonej listy gatunków zagrożonych wyginięciem). Dla tych gatunków owadów obszar spontanicznie kształtujących się drzewostanów na poligonie jest jednym z zaledwie kilku stanowisk w województwie opolskim.

WYNIKI WALORYZACJI PRZYRODNICZEJ (2025):